شماره دوم فراصنعت فاوا

نگاه به فاوا سیستماتیک نیست

نگاه سیستماتیک به فاوا
نوشته شده توسط admin

مهم‌ترین سطح در هر بخش و صنعتی که می‌تواند متضمن موفقیت یا شکست آن باشد سطح کلان و مدیریتی است. در سطح کلان هر بخش اقتصادی است که به برنامه‌ریزی و سیاست گذاری پرداخته می‌شود و خط‌مشی‌ها، اهداف و برنامه‌های آن صنعت مشخص می‌شود. اگر کسانی که در این سطح مسئولیت دارند دارای تخصص لازم باشند و با نگاه دقیق، علمی و کارشناسی به سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی بپردازند می‌توان به موفقیت صنعت امید داشت درغیر این‌صورت باید منتظر عدم شکوفایی صنعت و تحقق نیاقتن برنامه‌ها و اهداف بود. یکی از مشکلات مهمی که در سطح کلان مدیریتی در بخش‌های مختلف اقتصاد ایران وجود دارد نداشتن نگاه سیستمی به مسائل است. مدیران و سیاست‌گذاران باید دارای نگاه سیستمی باشند و اجزا و ارکان زیرمجموعه خود را به‌صورت یک سیستم واحد و به‌ هم مرتبط نگاه کنند.

اگر چنین دیدی وجود نداشته باشد سیاست‌ها و برنامه‌ها به‌طور بخشی و جزئی طراحی می‌شوند و درنتیجه دست‌یابی به اهداف کلان صنعت غیرممکن می‌شود. برای درک تفکر سیستمی اول باید بدانیم که سیستم چیست. یک سیستم عبارت است از مجموعه‌ای از اجزا که دائماً بر یکدیگر اثر می‌گذارند و از این طریق رفتار سیستم را تعیین می‌کنند؛ به عبارت دیگر یک سیستم موجودیت خود را از طریق روابط بین اجزای تشکیل دهنده‌اش حفظ می‌کند. نکته اساسی در مورد یک سیستم، رابط بین اجزای تشکیل دهنده آن است؛ به عبارت دیگر وجود یک رشته اجزا به‌خودی‌خود ایجاد یک سیستم نمی‌کند، مگر اینکه این اجزا با یکدیگر ارتباط متقابل داشته باشند و بر یکدیگر اثر بگذارند. رفتار کلی سیستم را چگونگی این ارتباطات تعیین می‌کند؛ به عنوان مثال انباری از مصالح ساختمانی را نمی‌توان یک سیستم نامید ولی همین مصالح وقتی که در یک ارتباط منطقی با یکدیگر قرار گرفتند و یک ساختمان را ایجاد کردند، تشکیل یک سیستم ساده می‌دهند که وظیفه آن ایجاد مسکن و رفاه برای ساکنان آن است. به همین ترتیب یک خانواده سیستمی است که اجزای آن پدر، مادر، فرزندان هستند.

یک شهر سیستم بزرگ‌تری است که علاوه بر خانواده‌ها، اجزای دیگری مثل ادارات، مغازه‌ها، خیابان‌ها و غیره را دربر دارد. با مشخص شدن مفهوم سیستم و ضرورت نگاه سیستمی به مسائل به بررسی این موضوع در صنعت فاوا می‌پردازیم. با نگاهی به صنعت فاوا در کشور، برنامه‌های این صنعت و اظهارنظرهایی که توسط مدیران کلان پیرامون آن به‌خوبی می‌توان نبود نگاه سیستمی در صنعت فاوا را مشاهده کرد. مسایلی همچون تبدیل شدن ایران به جاده ابریشم فضای مجازی، توسعه نسل سوم و چهارم تلفن همراه، افزایش توان داخلی در امنیت سایبری، اینترنت ملی و … نه تنها بسیارخوب و راه‌گشا هستند، بلکه از موضوعات مهم در این حوزه نیز به شمار می‌رود اما آیا صرف بیان این موضوعات و بدون در نظر گرفتن مقتضیات آنها راه‌گشا خواهد بود.

آیا بدون درنظر گرفتن ارتباط این طرح‌ها و پروژه‌ها با یکدیگر می‌توان آنها را به‌درستی عملیاتی کرد؟آیا فقط با طرح این موضوعات و بدون توجه به ریشه‌ها و عوامل زیرساختی مشکلات و بدون برنامه‌ای مبتنی بر نگاه سیستمی برای پیشرفت فاوا، نتیجه مناسبی حاصل خواهد شد؟

بیان این موضوعات و هدف‌گذاری برای دست‌یابی به آنها نشان‌دهنده نگاه غیرسیستمی به حوزه فاوا است. هر مسئول و مدیری با توجه به سلایق و دیدگاه‌های خود یکی از موضوعات و مسائل مرتبط به فاوا را در اولویت کاری خود قرار می‌دهد و به سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی پیرامون آن می‌پردازد. غافل از آنکه همه بخش‌ها و ارکان حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات همانند اجزا یک سیستم با هم مرتبط هستند و نمی‌توان تنها به بخشی از آن‌ها بپرداخت و به بخشی دیگر بی‌توجه کرد؛ بنابراین در سیاست‌گذاری باید به این پیوندهای بین‌بخشی توجه کرد و همه این طرح‌ها را در قالب یک سیستم واحد در نظر گرفت. این مشکل تقریباً مشکلی فراگیر، دیرینه و گسترده در بین مسئولان کشور است که در تمام سال‌های اخیر همواره وجود داشته است. آنچه از مسئولان و مدیران کشور شنیده می‌شود، عمدتاً بر پایه نگاهی مسئله‌محور بوده است. در صورتی که برای رفع چالش‌های این حوزه باید نگرشی سیستمی داشت؛ به عبارت دیگر باید حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور را به‌عنوان یک مجموعه یا سیستم در نظر داشت که تمامی بخش‌های آن بر هم تأثیرگذار هستند و فقط با یک اقدام مقطعی برای رفع چالش‌ها و ایجاد توسعه مشکل اصلی برطرف نمی‌شود.

در نگاه سیستمی باید عوامل مؤثر بر سیستم را شناسایی و از آنها به بهترین نحو برای اصلاح وضعیت استفاده کرد. در این شرایط است که می‌توان به توسعه حوزه فاوا و شکل‌گیری صنعت فاوا امید داشت. درواقع تفکر سیستمی را می‌توان به مثابه زبانی دانست که از طریق آن می‌توان به تشریح ساختار یک سیستم پرداخت و دانسته‌ها و آموخته‌های خود را با دیگران در میان نهاد. مهم‌ترین خصوصیت تفکر سیستمی این است که همیشه به مجموعه و در کلیت آن می‌نگرد و به جای تمرکز روی اجزا به بررسی روابط بین این اجزا و درنهایت رفتار کلی سیستم می‌پردازد. این همان دیدگاهی است که خلاء آن در

حوزه فاوا به‌خوبی احساس می‌شود. تاکنون بیشتر برنامه‌هایی که در این حوزه پیشنهاد و یا اجرا شده است به شکل جزئی‌نگر و بخشی بوده‌اند. طرح‌هایی که در حوزه فاوا اجرا شده‌اند صرفاً یک طرح بوده‌اند و نه بخشی از یک سیستم هماهنگ و هدفمند که در پی رشد و تعالی است. این جزئی‌نگری‌ها و عدم توجه به ارتباطات بین بخشی، آن هم در حوزه فناوری اطلاعات که کاملاً دارای ارتباطات منسجم است و تمام شرایط و ویژگی‌های یک سیستم را دارا است می‌تواند به بهای سنگینی تمام شود و درنهایت منتج به عدم توسعه فاوا و عقب‌ماندگی آن شود.

اکنون که در حال تدوین برنامه ششم توسعه هستیم بهترین فرصت برای ایجاد نگاه سیستمی به فناوری اطلاعات و ارتباطات است. کارشناسان و متخصصان حوزه فاوا باید مسئولان، قانون‌گذاران و مدیران کلان کشور را متوجه اهمیت نگاه سیستمی به حوزه فاوا و فواید فراوان آن کنند. مدیران و قانون‌گذاران نیز باید تلاش کنند تا در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های خود اعم از برنامه‌های توسعه و برنامه‌های مخصوص حوزه فاوا این نگاه سیستمی را داشته باشند. با نگاه سیستمی است که می‌توان به سیاست‌گذاری صحیح پرداخت و برنامه‌های عملیاتی و موفق طراحی و اجرا کرد. امید است با تلاش کارشناسان حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات که نقش مهم و اساسی در ایجاد نگاه سیستمی در کشور دارند این نگاه در سطح کلان مدیریتی، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی ایجاد شود و گامی بلند در راستای شکل‌گیری صنعت فاوا برداشته شود.

.

درباره نویسنده

admin

دیدگاهتان را بنویسید